Author Archives: Patryk Ziarko
TOTOCHTIN
W rei. azteckiej bóstwa pulque, napoju alkoholowego z agawy, znane też pod nazwą centzon t. („czterysta królików”). Niektóre z nich mają bardziej wyraziste sylwetki i noszą własne imiona, np. Macuiltochtli („Pięć Królik”) czy Patecatl, który wraz ze swą małżonką – Mayahuel był przywódcą t. TOYOUKE (jap. „Niewiasta, Która Wzbrania Marnotrawić Wiele Jadła”) – shintoistyczna bogini zboża i obfitego pożywienia, uważana za córkę boga źródeł Wakumusuta (lub utożsamiana z tym bóstwem). T. utożsamiana bywa również z Ógetsu-hime – córką – Izanagiego i Izanami. Jej shintai (przedmiot, przez który przejawia się bóstwo i który je symbolizuje) stanowi wiązka dojrzałych kłosów ryżu. Należała do najważniejszych bóstw. T., która zamieszkiwała świątynię Manai w kraju Tamba, przeniosła się do gekü („przybytek zewnętrzny”) świątyni w Ise (Ise-jinja) na prośbę bogini – Amaterasu, która zamieszkuje naikü („przybytek wewnętrzny”) tejże świątyni. Bogini obfitego pożywienia utożsamiana jest również z -+ Inari (bóstwo ryżu) i czczona w licznych świątyniach Inari. Zob. też Tsukiyomi. TRIPTOLEMOS – w mit. greckiej heros lokalny czczony zwłaszcza w Eleuzis (koło Aten). Początkowo uważano go za króla Eleuzis, później za syna króla Keleosa i Metanejry. W nagrodę za gościnność u pary królewskiej Demeter nauczyła ich syna T. uprawy roli i poleciła mu rozpowszechniać tę umiejętność wśród ludzi. W ten sposób T. stał się jednym z dobroczyńców ludzkości. Ustanowił też kult Demeter w Eleuzis oraz święta ku jej czci, Tesmoforie. Po śmierci T. został w Hadesie jednym z sędziów, obok Ajakosa, Minosa i Radamantysa.
TORE (efe „Las”)
Istota najwyższa Pigmejów Efe znad Ituri (Afryka), u innych Pigmejów zwany Epilipili, i Khmvum, Kalisia, Arebati. Las jest fizyczną manifestacją siły duchowej, mocy kosmicznej megbe. T. jest upostaciowieniem jej źródła, fizycznie wyobraża ją wegetacyjna potencja lasu. Efektem jej działania jest szczęście i powodzenie łowieckie, skuteczność, siła fizyczna, autorytet człowieka. T. mieszka w dziuplach starych drzew, jamach ziemnych. Kiedy kroczy, słychać, jak w marszu ociera się o konary drzew. Jest przede wszystkim Ojcem Ludzi i Panem Dzikiej Zwierzyny, pozwala myśliwym chwytać i zabijać swoje zwierzęta, skoro jest im to konieczne do życia. Od niego zależy powodzenie w łowach, prowadzi myśliwych do zwierzyny i kieruje strzałami, sprawiając, że mogą trafić w żywy cel. Czasowo zamieszkuje Księżyc, skąd śledzi czyny ludzi. Czasami przyjmuje postać olbrzymiego słonia-samotnika Gor(u), ojca i władcy wszystkich słoni i patrona myśliwych. Jako słoń dźwiga niebo na grzbiecie, grzmot jest jego rykiem. Jest wszechwiedzący, niczego się przed nim nie zatai. Każdy, kto umiera, jednoczy się z T., powracając na Księżyc lub do lasu w formie energii duchowej. TORNRAK, inua (eskim. tornaq – „dusza”, „duch”) – eskimoskie istoty demoniczne, duchy przyrody mieszkające we wzgórzach, jeziorach i skałach. T., zwykle wyobrażane w postaci jednonogich karłów lub olbrzymów, mają ambiwalentny charakter, szkodzą ludziom, ale pokonane przez kandydata na szamana stają się zwykłe jego duchami opiekuńczymi. Najpotężniejszy z nich, Torngarsoak – „Wielki Duch”, władca morskich stworzeń u Eskimosów Labradoru, pojawia się w postaci białego niedźwiedzia lub człowieka o ciele pokrytym oczami.
TONATIUH
W rei. azteckiej bóg słońca. Nazywano go też m.in.. Piltzintecuhtli Xiuhpiltontli („Drogocenny i Szlachetny Młodzieniec”), Temoctzin („Ten, Który Zachodzi”), Tonametl („Promień / Ciepło Światła”), Yaomiąui („Zabity w Walce”), Ipalnemouani („Ten, przez Którego Żyjemy”). W codziennej wędrówce po niebie towarzyszyli mu od wschodu do zenitu polegli wojownicy lub jako jeńcy wojenni złożeni w ofierze, a od zenitu do zachodu cihuateteo. Obcowanie z nim w Ichan Tonatiuh Ilhuicac („Domu Słońca w Niebie”) było dla zmarłego największym szczęściem. Im więcej dziur w swej tarczy miał wojownik (tj. im dzielniej walczył za życia), tym lepiej mógł widzieć T., a także ofiary, które składali mu na ziemi krewni i bliscy. W przedstawieniach antropomorficznych T. miał twarz pomalowaną na czerwono, a na głowie pióropusz z orlich piór. Na słynnym „kamieniu słońca” znajdującym się w Museo Nacio- nal de Antropologia w stolicy Meksyku widnieje pośrodku twarz T. z wyciągniętym językiem, który jest jednocześnie symbolem noża używanego przez kapłanów do rozcinania klatki piersiowej ofiary, a po obu stronach twarzy dwa serca ludzkie w szponach orła, tj. w rękach Słońca.
TOHIL (quich. „Władca Deszczu”)
W rei. Majów (Quiche i Cakchikel) bóg deszczu, burzy i ognia mający odpowiedniki o tym samym imieniu, podobnie jak Chac i aztecki Tlaloc. T. był prawdopodobnie głównym bóstem Majów Quiche. TOKKEBI – w mit. koreańskiej psotne demony, dokuczliwe, ale nie wyrządzające większych szkód, niekiedy jednonogie lub beznogie. Dobrze się czują w ciemnościach i wilgoci (psocą zwłaszcza podczas śnieżnych lub deszczowych nocy), lubią zagnieżdżać się w długo nie używanych przedmiotach, szczególnie w splamionych ludzką krwią.
TOKSONG – w mit. koreańskiej święty samotnik. Ma istnieć wiecznie i przypominać, że prawdy należy szukać w sobie, a nie w świecie zewnętrznym. Zob. też Samsong. TONACATECUHTLI (azt. „Pan Naszego Ciała”) – w rei. azteckiej bóg stanowiący wraz z Tonacacihuatl („Panią Naszego Ciała”) powstałą samoistnie parę stwórców, identyfikowaną z parą Ometecuh- tli i Omecihuatl (zob. – Ometeotl). T. i Tonacacihuatl przebywali zawsze w najwyższym, trzynastym niebie. Spłodzili 4 synów. Najstarszy z nich, – Camaxtle, zwał się Tlatlauhqui Tezcatlipoca („Tez- catlipoca Czerwony”), gdyż miał czerwoną barwę ciała. Drugiego, największego i najgorszego, który przyszedł na świat czarny, nazwano Yayauhqui Tezcatlipoca („Tezcatlipoca Czarny”). Trzeci, Quetzal- coatí, nosił imię Yohualli Ehecatl (por. – Ehecatl i Tezcatlipoca). Czwarty, najmniejszy, to Omitecuhtli, czyli – Huitzilopochtli.
