Author Archives: Patryk Ziarko
TIUSZTIA(N), Tiuszteń
W mit. mordwińskiej heros, oracz-boha- ter i pierwszy władca, który dzięki swej sile i czarom zwyciężał wrogów Mordwy. Czas jego sprawiedliwych rządów to „złoty wiek”, „wiek T.”, kiedy rodzili się sami chłopcy. T., odziany w złote szaty, mieszka w srebrnych izbach na wschodzie, na szczycie wielkiej góry. Może zesłać nieurodzaj lub nawet katastrofę na kosmiczną skalę. Kiedy znów wystąpi przeciwko swym wrogom, zacznie się ostatnia wojna, która zgubi świat. TKACZKA I PASTERZ – postaci z chińskiego mitu gwiezdnego związanego z dwoma konstelacjami gwiezdnymi (chodzi o 3 gwiazdy z gwiazdozbioru Lutni i również 3 z gwiazdozbioru Orła), które znajdują się po 2 stronach Drogi Mlecznej, zwanej przez Chińczyków Mleczną Rzeką. T. jest córką Tiana; miała tkać z chmur niebiańskie szaty. Była jednak bardzo samotna i aby ją pocieszyć, ojciec wydał ją za mąż. Na męża przeznaczył jej P. przebywającego po drugiej stronie Mlecznej Rzeki. Młoda żona tak zapatrzyła się na swego męża, że przestała tkać. Za karę małżonkowie mogą się spotykać tylko raz w roku, w siódmym dniu siódmego miesiąca, kiedy sroki tworzą na niebie most, po którym T. może przejść na drugą stronę. Pozostałą część roku tęsknią za sobą. Z tym mitem związany jest również szamański motyw wędrówki do nieba, odbywanej przez syna T. i człowieka (który ją podglądnął w kąpieli i podstępem zmusił do małżeństwa).
TINIRAU, Tingilau, Tino Rua
W mit. polinezyjskiej pan ryb i władca morza, mieszkający na zaświatowej wyspie Motu Tapu – „Świętej Wyspie”. Wędrują tam ci, którzy umarli na morzu, popełniając samobójstwo lub ginąc w wyprawie. Przewodnikiem, zwierzęciem T. jest wieloryb Takea-Roa lub rekin. Dła Sa- moańczyków T. był naczelnikiem, który poślubił boginię Hinę. Prawd, w mit. tahitańskiej odpowiada mu Tino Rua – „Dwa Ciała”
główny bóg morski, któremu posłuszne są rekiny, jego posłańcy, stworzony przez Tangaroa. Był on wraz ze swą żoną Hiną raurea przodkiem ludzi. Miał 2 zrośnięte ciała, być może, jedno ludzkie, drugie rybie. Tytułowano go Te Fatu – „Pan”. TIRAWA, Atira Tirawa (pawnee tirawa) – u Paunisów (Ameryka Pn.) stwórcza moc obecna w każdej rzeczy, umożliwiająca życie i ruch. Uosabiana jako najwyższa istota T. Atius – „Ojciec T.”, bóg stwórca, wytyczający bieg zjawisk w przyrodzie. Ustalił łączność między światem ludzi i niebiosami poprzez gwiazdy, które nocą schodzą na ziemię. T. mieszka nad chmurami jako sklepienie nieba. Jego tchnienie wiatr – zapładnia wszystkie istoty. W jedności z nim występuje Ziemia Atira. TISZTRIJA – gwiazda deszczu określana w irańskiej świętej księdze Aweście jako „szef gwiazd”. W irańskim micie o stworzeniu wód walczy z demonem suszy i nieurodzaju Apaoszą, a pomaga mu Sadwes. T., kojarzony ze wschodem, w literaturze średnioperskiej identyfikowany jest z Syriuszem. Najprawdopodobniej jednak przed przybyciem Irańczyków na Wyżynę Irańską był heliakalnie zachodzącymi jesienią Plejadami.
TIERMES, Tirmes
W mit. lapońskiej bóg burzy i deszczu, zwany też Horagalles. Jeździł na białej chmurze z tobołkiem na plecach pełnym błyskawic. Jego wizerunki sporządzano z brzozowego drzewa (por. Pajan-addaa). TIKI (polin. „Przodek”) – w mit. wschodniopolinezyjskiej pierwszy człowiek, przodek ludzkości, syn lub mąż Hiny, ulepiony wraz z nią z gliny lub usypany z ziemi przez bogów. Ich dzieci, poślubiwszy bogów, wydały na świat przodków naczelników (ariki). T. dopuści! się kazirodztwa z własną córką (ew. z 2 córkami – ukrywszy swój fallus w skorupie małża), aby mógł narodzić się przedstawiciel pierwszego pokolenia ludzi. Na innych wyspach T. jest rodzicem wszystkich roślin i zwierząt. Terminem t. określa się też figurki i wisiorki przedstawiające człowieka-embriona (hei-tiki), uosabiającego twórcze moce boga Tane. TIN, Tinia – główny bóg Etrusków. Wraz z – Uni i – Menrvą tworzył najważniejszą triadę panteonu etruskiego, stanowiącą wzorzec dla późniejszej triady rzymskiej: – Jowisz, Junona i – Minerwa. Był bogiem nieba oraz władcą błyskawicy. Rozporządzał 3 rodzajami piorunów. Przedstawiano go jako mężczyznę w średnim wieku z brodą lub jako młodzieńca bez zarostu. W mieście Populonia była świątynia, w której znajdował się archaiczny posąg Tina wykonany z winnej łozy. Jego wizerunek znaleziono też w Satricum, a więc na terytorium Wolsków. Utożsamiono go z greckim Zeusem (lub Uranosem) i rzymskim Jowiszem.
TIAN
Postać z chińskiego kultu oficjalnego, centralnie celebrowanego od czasu wsch. dynastii Han. Kult ten miał tylko jedną świątynię obejmującą swym wpływem całe cesarstwo, która dziś znajduje się w Pekinie. Pierwotnie ołtarz ofiarny był ziemnym kopcem, później jego forma uległa przekształceniu i był budowany w formie systemu wznoszących się jeden nad drugim tarasów. Ofiary składano z bydła, zbóż i wina. T. jest’pierwiastkiem yang, w symbolice Księgi Przemian (Yijing) jest ojcem zapładniającym rodzącą świat – Di („Ziemię”). Jest siłą kreacji związaną z aktywnością, ruchem i mocą czasu, który jest jego podstawą. Dla kosmosu T. jest jego dynamiką. W stosunku do człowieka stanowi naturę mędrców, siłę cnoty władcy i wyższą część natury (hsing) ludzi i wszystkich innych stworzeń ożywionych i nieożywionych. Jest najwyższym władcą, którego syn (cesarz), na mocy jego dekretu (tianming – „Wola Niebios”) sprawuje władzę w Kraju Środka. Ta funkcja zarezerwowana była jedynie dla cesarza, który jako najwyższy kapłan składał ofiary przy ołtarzu T. Poprawność wykonywanych przez niego aktów rytualnych wpływała na porządek wszechświata (niedopełnienia i pomyłki były przyczyną klęsk żywiołowych lub wewnątrzpaństwowych niepokojów), był bowiem tym, który odnawiał i utrzymywał harmonijny związek człowieka z siłami natury. Gdy jego osobista kwalifikacja moralna była najwyższej próby, to i równowaga sił we wszechświecie była stabilna. Zwykły, pozbawiony prawości człowiek zakłócał naturalny bieg rzeczy, a gdy pozbawionym cnoty był cesarz, to skutki tego były odpowiednio bardziej katastrofalne.
