Author Archives: Patryk Ziarko
TARHUNA
W mit. hetyckiej niebiański bóg-burza utożsamiany z protohetyckim Taru, luwijskim Tarhuntem i hurycko-urartyj- skim -+ Teszubem. Wyobrażany był pod postacią byka, który był również jego świętym zwierzęciem. Naczyniem kultowym T. był ryton w kształcie byczej głowy. Przedstawiano go także stojącego na byku lub też na wozie zaprzężonym w 2 byki. Partnerką T. była – Bogini Słońca z Arinny. Jego atrybutami były piorun, maczuga i trójkąt symbolizujący dobro. T. panował nad chmurami, zsyłał deszcz i błyskawicami objawiał swoją wolę. TARHUNT (luwijs. Tarhunt – „Potężny) – w panteonie luwijskim odpowiednik – Tarhuny. TARKA (węg. „Srokacz”) – w mit. węgierskiej pozytywna nadludzka istota. Brat Karosza – cudowny, czarno-biały rumak przewyższający go właściwościami magicznymi. Wysłużony przez Jancziego u Jędzy Wichrów ( Szelboszorka), która próbuje pozbawić go mocy przez dotknięcie lub dmuchanie. Jest więc symbolem sił jasnych, sprzyjających szamanowi w białej magii. Srokacz jest genetycznie symbolem szamańskiego bębna wprawiającego szamana w trans i umożliwiającego dotarcie do innych światów. W kulturze węgierskiej symbolizuje środki nadzmysłowe (fantazję, odwagę i siłę) niezbędne do pokonania zła. Srokacz ma też swojego odpowiednika w wywodzącym się z fińskiego folklorze rosyjskim. Jest nim kulawy, liniejący kucyk nazywany Parszywkiem. T. nosi też imię Szarkas.
TAPIO
W mit. fińskiej bóg lasu, zwierzyny leśnej i łowów, któremu oddawano pod opiekę także zwierzęta hodowlane. Z jego krainą, Tapiolą, związane były również inne bóstwa i duchy, którym przypisywano podobne funkcje. TARA (sanskr. Tara) – bogini występująca zarówno w hinduizmie, jak i w buddyzmie. W mit. indyjskiej to żona Brihaspatiego, będąca przyczyną wielkiej walki między bogami (dewami) i – asurami, zapoczątkowanej porwaniem jej przez Somę. W buddyzmie tantrycznym T. uznawana jest za wcielenie współczucia wszystkich Buddów, zrodziła się ona, wg legendy, z łez Awaloki- teśwary. TARANIS (irl. tarann – „grom”) – w mit. galijskiej bóg burzy i piorunów, gromowładca, jedno ze starszych bóstw, również uważany za władcę świata podziemnego. Wraz z – Esusem i – Teutatesem tworzył najwyższą triadę boską. Przedstawiany w postaci orła lub jako olbrzymi brodacz, zwany Włochaczem. Jego atrybutem było koło, rzadziej esownica. Ofiary składane T. palono. TARCHON – heros etruski, syn (lub brat) Tyrrenosa, syna Telefosa. Wraz z Tyrrenosem poprowadził Etrusków z ich pierwotnej ojczyzny w Lydii do Italii. Założył jedno z głównych miast Etrurii, Tarquinii (na pn.-zach. od Rzymu), oraz kilka innych (Mantuę, Kor- tonę, Pizę). Miał być też twórcą sakralnego związku 12 lukumonii (miast-państw) etruskich. W Eneidzie jest wodzem wojsk etruskich i sojusznikiem Eneasza. TARGITAOS – Scytowie uważali się za najmłodszy lud (wg Herodota, IV, 5-7). T. był pierwszym człowiekiem w pustynnym wówczas kraju, który później nazwano Scytią. Jego rodzicami (w co Herodot nie wierzy) mieliby być – Zeus i córka boga rzeki Borystenes (Dniepr). T. miał 3 synów – Lipoksaisa, Arpoksaisa i najmłodszego Kolaksaisa, który był protoplastą królewskiego rodu.
TANGGYM(-AGASSI)
W mit. koreańskiej niebianka lub ziemska dziewczyna, zapłodniona (niekiedy w cudowny sposób) przez buddyjskiego mnicha lub samego Buddę. Gdy jej 3 synowie podrośli, odszukali ojca, a ten uczynił ich bóstwami gór. Sama T. została boginią poczęcia i narodzin, patronką akuszerek jako Samsin Halmoni („Babka Trzech Duchów”). Jej obecność w domu symbolizował biały papier lub kawałki słomianego sznura. TANGUN – w mit. koreańskiej praojciec Koreańczyków, pierwszy władca starożytnego państwa Dzoson, syn Hwanunga i niedźwiedzicy przemienionej w kobietę. TA-NO KAMI – shintoistyczne bóstwa pól ryżowych. Szczególnie popularne wśród rolników i ludności wiejskiej. Kult bóstw pól ryżowych związany jest ścisłe z kultem bóstw górskich – yama-no kami oraz z kultem Inari. W folklorze t. k. występują – w zależności od regionu – pod różnymi nazwami. Święta i związane z nimi ceremonie towarzyszą m.in. sadzeniu, dojrzewaniu i zbiorom ryżu. Bóstwa przybywają z gór na wiosnę i obejmują opiekę nad polami uprawnymi. Ich rola kończy się jesienią, kiedy to po plonach t. k. powracają w góry. W lutym obchodzi się święto Toshigoi-no matsuri, odbywając uroczystą procesję przez całą wioskę i odprawiając modły mające na celu uproszenie bóstw o pomyślne plony. Natomiast jesienią, w czasie festiwalu dożynkowego Niinamesai, odprowadza się bóstwa w góry i lasy. Bóstwa t. k. spełniają podwójną rolę: raz są to „bóstwa pól” czczone na wiosnę w świątyniach sato-miya („świątynia wiejska”), a raz „bóstwa gór” (yama-no kami) czczone jesienią w świątyniach yama-miya („świątynia górska”).
TANGAROA, Kanaloa, Tagaloa
„Człowiek”, „Istota”, i roa – „Wielki”) – ogólnopolinezyjska istota najwyższa, stwórca świata i człowieka. Znany też na obszarze Mikronezji i Vanuatu jako Tagaro. T. był jedynym wielkim bogiem ( atua) wspólnym dla całej Polinezji, uznano go za pierwotne naczelne bóstwo, które później zostało wyparte przez bardziej aktywnych Tu, Tane czy Rongo. Zwany w centralnej Polinezji tym, który sam siebie stworzył, na Polinezji zach. zaś egzystował zawsze, nikt nie wie, skąd się wziął w przestworzach. W zależności od archipelagu wiązany ze słońcem i tęczą (Samoa), pracą rzemieślników i artystów (Tonga), podziemiami i pierwotnym chaosem (Hawaje), zwłaszcza zaś z morzem i rybami (Markizy). W zach. Polinezji nazwa T. jest synonimem boga w ogóle. Pełni przy tym funkcje demiurga, boga światła, władcy morza, pana tęczy czy wiatru. Każda czynność ludzka, zwłaszcza rzemiosła, ma swe bóstwo opiekuńcze T., jest ich około 100 000. Ustawiany jest w opozycji do lądu, zwłaszcza jego leśnego wnętrza rządzonego przez Tane. Na Tahiti widziany jest jako stwórca kosmosu, ojciec bogów i pierwszego człowieka – Tiki. Jest uznawany za ojca Tane, któremu powierzył swą moc (mana) w postaci twórczego słowa, zapoczątkowującego kreację. Znakiem jego przychylności jest deszcz. Ukazanie się jego posłańca uciszało sztormy i pokazywało żeglarzom drogę do lądu. W micie z Mangai T. lepi pierwszych ludzi z czerwonej gliny. Motorem popychającym boga do stworzenia świata jest jego gniew, wrzący mu w żyłach, zapoczątkowany brakiem odpowiedzi na wołanie. Mit opowiada o samoofierze boga, który z części swego ciała tworzy rzeźbę terenu i pierwsze rośliny.
