Author Archives: Patryk Ziarko
TANE, Kane
Polinezyjski bóg stawiany w opozycji do Tangaroa, związany z działaniem siły mana, której jest dysponentem z woli stwórcy Io czy Tangaroa. Na Hawajach uważany jest za stwórcę kosmosu, na Nowej Zelandii za boga lasów i patrona wiedzy, po którą wędrował do 12 nieba, w centralnej Polinezji pełni rolę opiekuna rzemieślników (zwłaszcza budowniczych łodzi) i artystów. Z nim związana jest aktywna siła męska, płodność, moc piorunowa, a przede wszystkim ląd i rośliny leśne, zwłaszcza drzewa, którymi się opiekuje. On rozepchnął ściśniętych rodziców Rangi i Papę, stając się pierwowzorem drzewa kosmicznego. Jako boski rzemieślnik zajął się porządkowaniem świata. Jego boskie tchnienie wypełnia przestrzeń i wyposaża wszystkie żywe istoty w esencję życia. Jest związany z centrum kosmicznym jako władca wody życia Te vai ora a T. – „Woda życia boga T.” T. stworzył pierwszą kobietę: Hina-ahu-one (- Hina) i poślubił ją.
Jego największym wyczynem było zdobycie niebiańskiej wiedzy. Dokonał tego mimo czarów swego brata Whiro, przy pomocy boga wiatrów Tawhiri. Wiry powietrzne uniosły T. do siedziby Io, który wręczył mu 3 „kosze wiedzy”. Powróciwszy do siebie, stworzył dla bogów szkołę wiedzy ezoterycznej Whare-wananga – „Dom Wiedzy”, potem udostępnił ją ludziom.
TALTOSLO
Dobroczynny czarodziej (taltos) ukryty pod postacią pstrokatego konia – Tarka. TAM APO (szoszoński „Nasz Ojciec”) – u Szoszonów (Ameryka Pn.) najwyższa istota, stwórca świata i człowieka. W mitach występuje w postaci wilka. Manifestuje się też w słońcu, dlatego ku jego czci odbywa się taniec Słońca. TAMAYORI, Tamayori-hime (jap. hime – „Księżniczka”) – bóstwo shintoistyczne, córka władcy oceanów i boga morza Watatsumi, siostra Toyotama-hime (- umi-no kami). Matka cesarza Jimmu. Księżniczka T. czczona jest jako bóstwo pod imieniem Mioya-no kami. TAMBARAN, tumbuan, tumbuna (pidgin tambaran – „duchy”, tumbuna – „przodkowie”) – duchy przodków plemiennych na Nowej Gwinei. Zwykle powstają z dusz niedawno zmarłych, cechuje je groźny i zły charakter. Pomagają tym, którzy pamiętają ich imiona. TAMTAŃAMCA – w mit. inkaskiej (yauyańskiej) człowiek uważany czasem za ojca Chaupinamki, który kazał oddawać sobie boską cześć. Rozgniewany zuchwalstwem T. Pariacaca zesłał potężną burzę i wszystko, co istniało – ludzie, rośliny, zwierzęta – zostało uniesione do morza. TAMUZ (bab. Ta-mu-zu, Du-u-zu), Tammuz (hebr. Tammuz) – babiloński bóg, odpowiadający sumeryjskiemu bogu-pasterzowi Dumu- ziemu. Akadyjska forma imienia występuje w babilońskim micie o zejściu – Isztar do świata podziemnego. Stosunek Isztar do T. nie odpowiada jednak stosunkowi bogini Inany do Dumuziego. Dawniej przyjmowano, że T. jest bóstwejn wegetacji, okresowo zstępującym do świata podziemnego. Do corocznego opłakiwania T. czyni aluzję epos Gilgamesz. Lament nad T. piętnowany był też przez proroków biblijnych. Orygenes i Hieronim utożsamiają T. z greckim Adonisem. T. jest dzisiaj nazwą miesiąca (czerwiec-lipiec) w kalendarzu żydowskim i arabskim.
TAGES
W rei. etruskiej dziecko wyorane z ziemi w okolicy miasta Tarąuinii. Jego ojcem był Geniusz. T. od razu posiadał niezwykłą mądrość oraz dar proroczy. Nauczył Etrusków zasad sztuki wróżbiarskiej (haruspicina) oraz, jak należy składać bogom ofiary. Jego nauki zostały spisane w języku etruskim i stanowiły podstawę etruskiego wróżbiarstwa. Księgi, które mu przypisywano, zawierały dane na temat obserwacji nieba i zjawisk niebieskich, zasady zakładania miast i świątyń oraz koncepcję podziału świętej przestrzeni (templum). Libri Tagetici to Libri haruspicini (wróżenie na podstawie badania wnętrzności zwierząt) oraz Libri acherontici (życie pozagrobowe i obrzędy rytualne niezbędne do zbawienia). Księgi te zostały przełożone na język łaciński w formie wierszowanej. Owe rytualne księgi haruspików
obok zasad wróżenia – zawierały też informacje o błyskawicach, trzęsieniach ziemi oraz tajemnicach płodności i urodzaju.
TAGIMASADAS – w panteonie scytyjskim bóstwo odpowiadające, wedle Herodota (IV, 59), greckiemu Posejdonowi.
TAKAMIMUSUBI (jap. „Duch Generujący Unoszenie się ku Górze i Rozpływanie Żywiołu”, tzw. „duch integracji”) – jeden z trzech, obok Amenominakanushiego i Kamimusubiego, shintoistycznych bogów-prastwórców, duchów stwórczych musubi wymieniony w pierwszych frazach księgi Kojiki. Jego rola w mit. japońskiej jest większa niż pozostałych bóstw stwórczych. T. pełni ważną rolę m.in. w micie związanym z zejściem bogów na ziemię ( Ninigi). Występuje też często z boginią -+ Amaterasu i, podobnie jak ona, uważany jest za protoplastę rodu cesarskiego w Japonii.
ŚWIĘTOWIT
Zachodniosłowiański, znany tylko na Połabiu, bóg wojny i opiekun Ranów. Opisany przez kronikarzy Helmolda i Saksa Gramatyka. Jego czterogłowy posąg stał w centrum kultowym w Arkonie na Rugii. W ręku trzymał róg, który wypełniano miodem przy wróżbach obfitości. Atrybutami Ś. były: miecz, proporzec, bojowe stanice, zwłaszcza znak orła i włócznia. Jego kolor to czerwień. Miał świętego białego konia, którego nikt poza nim i jego kapłanem nie śmiał dosiąść. Koń ten był zwierzęciem wróżebnym. Kiedy miano decydować o wyprawie wojennej, pokoju czy trasie pochodu, prowadzono konia między włóczniami, jeśli potrącił którąś prawym kopytem, wróżba była zła. Jeśli lewym – dobra. Nocami Ś. dosiadał go, by cwałować po lasach i parowach, widziano go też na czele wojsk walczącego z wrogami. Przez Wieletów był uważany za najpotężniejszego z bogów, patrona wojny i zwycięstwa, a zarazem rolnictwa i plonów. TABITI (scyt. „Płonąca”?) – w mit. scytyjskiej bogini ogniska domowego utożsamiana z grecką Hestią. Wg Herodota (IV, 59; IV, 127), T. była najważniejszym bóstwem panteonu scytyjskiego i nazywano ją „królową Scytów”. TAGARO, Tangalo (santo Tarjalo prawdopodobnie od polin. Tangaroa) – trikster i heros kulturowy z Vanuatu (Melanezja), mądry i życzliwy duch, który zstąpił z nieba, by stworzyć świat, jego istoty i rzeczy, po czym tam powrócił. Jest nieśmiertelny, ukazuje się w ludzkiej postaci, lecz tylko zmarli mogą go oglądać. Kiedy wraz z partnerem Suąue-mutua stwarzał ludzi, ten chciał, by chodzili na czworakach jak Świnia, zwyciężyło jednak zdanie T. Jego małżonka, Vinmara, doprowadzona do rozpaczy zrzędzeniem jego braci powróciła do nieba.
