Author Archives: Patryk Ziarko
SZANKPANA
U Jorubów (Afryka) bóstwo ospy, przedstawiane bądź jako mężczyzna, bądź kobieta. Syn Szango, zwany „Władcą Ziemi” i Olode – „Panem Otwartej Przestrzeni”. Sprowadza na ludzi epidemie wietrznej ospy, strzelając ze swego łuku. Nie znosi żalu za swymi ofiarami i chętnie razi żałobników. Przedstawiany w postaci starszego kulawego mężczyzny, podpierającego się kijem. Kiedyś postanowił przyłączyć się do tańczących bogów. Oni jednak szydzili z niego, kiedy się potknął. Od tego dnia nie utrzymuje z innymi orisza żadnych kontaktów. Mieszka samotnie na pustkowiach. S. miał pierwotnie być najeźdźcą, wojownikiem, który nawiedził kraj Jorubów, podbijając go od pn. zach. Ma to odpowiadać kierunkowi rozprzestrzeniania się zarazy. SZARA – sumeryjski bóg, opiekun miasta-państwa Ummy. Niekiedy wymieniany jest jako syn bogini Inany. Wg mitu o zejściu Inany do świata podziemnego, Sz. wraz z Latarakiem, bogiem Badtibiry, uniknęli wydania ich demonom galla tylko dzięki temu, że ukorzyli się przed przechodzącą przez te miasta boginią. W babilońskim micie
o ptaku Anzu bogowie obarczają Sz. zadaniem odzyskania tablic przeznaczenia ukradzionych przez tegoż ptaka Enlilowi, jednakże Sz. walki nie podejmuje. Świątynię dla Sz. w mieście Umma wzniósł król III dynastii Ur, Szuszin (ok. 2037-2029 r. p.n.e.), w ostatnim roku swego panowania. SZARRUMA („Byczek boga Teszuba”) – w mit. huryckiej syn boga-burzy Teszuba i bogini Hebat.
SZANGO (joruba Shango – „Uderzający z Zaskoczenia”)
U Joru- bów (Afryka) jeden z głównych orisza, syn Jemandży i Oran- mijana, bóg piorunów, które wykuwa dla niego Ogun i władca deszczu. Sz. jest też bogiem sprawiedliwości i uczciwości, karzącym piorunami złodziei, kłamców, czarowników. Mieszka w niebie, w chmurach, w olbrzymim miedzianym pałacu, razem z olbrzymią świtą i stadami czarnych i białych koni. Jego zwierzęciem jest baran i Sz. chętnie przybiera jego postać. Przedstawia się go też jako jeźdźca na czerwonym lub kruczoczarnym rumaku, lecz przede wszystkim jako mężczyznę z łukiem i mieczem w rękach, otoczonego przez 3 żony- -rzeki: Oya (najukochańsza – wcielenie Nigru), Oszun i Oba. Sz. miał być czwartym władcą Oyo, obdarzonym mocą puszczania płomieni z ust. Był wzorem cnót, idealnym władcą-wojownikiem, wznoszącym wspaniałe budowle i wygrywającym bitwy. Wg innych wersji, był okrutnym tyranem, który uwięził Obatalę. Znienawidzony przez lud, opuszczony przez żony powiesił się na drzewie ajan. Na jego grobie wyrosły 2 magiczne łańcuchy, po których wspiął się do nieba, gdzie został przyjęty do grona orisza. W kultach afrochrześcijańskich znany jako Xango o 12 postaciach, rzadko zaszczycający zstąpieniem swych wyznawców. Jedna z jego żon, Oxum, obcięła sobie ucho, by sporządzić lubczyk, on zaś ulepił jej nowe z papki taioba.
SYRENY
W mit. greckiej bóstwa morskie, pół kobiety i pół ptaki. Miały być córkami boga rzeki Acheloosa i – muzy Melpomeny (lub Terpsychory). W Odysei były 2, a w źródłach późniejszych są 3 lub 4. Mieszkały na jednej z wysp Morza Śródziemnego. Swoim śpiewem przyciągały przepływających obok żeglarzy, powodując w ten sposób zatopienie statków na podwodnych skałach, a rozbitków pożerały.
SZAHRIWAR zob. Chszatra Wairja. SZAMASZ (bab. „Słońce”) – babiloński bóg słońca, utożsamiony z sumeryjskim Utu. Tak jak on, był opiekunem prawa i sprawiedliwości. Stąd na steli Hammurabiego wyobrażony jest, gdy przekazuje królowi zbiór praw. Wraz z Adadem był opiekunem wyroczni. Ojcem Sz. był bóg Księżyca Sin, siostrą Isztar, a żoną – bogini Aja (sumer. Szinirda). Emblematem Sz. była tarcza słoneczna, a świętą liczbą 20. Na pieczęciach cylindrycznych przedstawiano go jako człowieka wstępującego na górę, czasem między dwoma górami. Jako miejsca kultu Sz. prolog Kodeksu Hammurabiego wylicza miasta Sippar (sumer. Zimbir) i Larsę. W Sippar była świątynia Ebabbar, gdzie prawdopodobnie umieszczono pierwszą stelę praw Hammurabiego. W Aszur miał Sz. świątynię wspólną ze swoim ojcem, Sinem.
SYLENOWIE
W rei. frygijskiej bóstwa rzek i źródeł. Przedstawiano ich pod postacią ludzi z końskimi uszami, ogonami a czasem i nogami. S. nazywano też podstarzałych satyrów. SYLWAN (łac. Silvanas, od silva – „las”) – stary italski bóg lasów i dzikiej przyrody. Często utożsamiano go z Faunusem, a następnie z greckim Panem. Zazwyczaj mieszkał w świętych gajach w pobliżu miast (np. koło etruskiego miasta Caere) lub w otwartym polu. Początkowo mało znany, w epoce imperium stał się bardzo popularnym bogiem plebejuszy i niewolników. Uznano go wówczas za inicjatora wprowadzenia kultury rolniczej, obrońcę domu i zagrody, boga roślinności, zwierząt, gór i metali. Jego kult związał się z kultem Herkulesa ( Herakles) i – Larów. SYRDON – trickster i zły duch Nartów z osetyńskich Opowieści Nartach (Kaukaz). Syn wodnego ducha Gataga i niewolnicy (lub Dzerassy), żył z dala od Nartów, pojawiając się jedynie na ucztach, by ich poróżnić (por. – Loki). Był bystry, i mądry, tylko Satana była odeń zmyślniejsza. Cechowało go też skąpstwo: nie oddawał długów niechętnie urządzał uczty. Kiedyś obrażony przez Hamyca ukradł mu tłustą jałówkę i potajemnie zarżnął. Z zemsty Hamyc wrzucił do kotła z mięsem jałówki całą rodzinę S. S. zrobił z ich kości harfę fyndyr, by móc zaśpiewać o nich pieśń. S. przyczynił się do śmierci – Sosłana, gdyż zmieniony w czapkę podsłuchał, które miejsca ciała Sosłana są nieodporne na ciosy, po czym nasłał nań Koło Balsaga. Kiedy siadł na jego grobie, Sosłan przebił go strzałą. Zwłoki S. wrzucono do morza, a ponieważ S. pochodził od Donbettyra, ożył w morzu i wrócił do Nartów. Za jego namową stali się bezbożnikami i w końcu bogowie ich wygubili.
