Author Archives: Patryk Ziarko
UNI
Ważna bogini etruska. Wraz z Tinem i Menrvą tworzyła główną triadę panteonu etruskiego. Była opiekunką władzy królewskiej. Z licznych inskrypcji wynika, iż czczono ją w wielu miastach: Volaterrae, Cortonie, Placencji, Peruzji, Pyrgi i Kapui. W Veii była patronką polis i jej głównym bóstwem. Miała tam świątynię U. Królowej z drewnianym posągiem bogini. Po zburzeniu Veii, w 392 r. p.n.e. kult U. przeniesiono do Rzymu i wzniesiono jej świątynię na Awentynie (Juno Regina). Utożsamiano ją z fenicką Astarte, grecką Ejlejtyją (lub Herą) i rzymską Junoną. UNKULUNKULU (zuluski „Bardzo, Bardzo Stary” lub [u] Mun- ku-lu-nkulu – „Wielki Bóg”) – bóg Zulusów (Afryka), prawdopodobnie deifikowany przodek prawodawca i heros kulturowy, zwany Ukwili („Mądry”). Narodził się razem ze Słońcem i Księżycem i wprawił je w ruch. Jako obojnak sam zrodził pierwszych ludzi. Ofiarował ludziom ogień, nauczył posługiwania się narzędziami i uprawy ziemi. Obdarzył wszystko nazwami, rozdzielił czynności mężczyzn i kobiet. Ponieważ przez lekkomyślność kameleona ludzie muszą umierać, U. sprawił, że mogą mieć dzieci, dał im też czarowników, by leczyli ich z chorób. Został władcą nieba, twórcą losów ludzi, których karze piorunami. Jego kult miał wyprzeć postać Inkosi Epezulu – „Władcy Nieba”.
UMI-NO KAMI
Termin ogólny określający shintoistyczne bóstwa morza i zarazem bóstwa opiekuńcze żeglarzy. Wg Kojiki, potrójne bóstwo morskie Watatsumi („Duch Wyzwalający Ożywienie Zakątków, Gdzie Woda Tryska”) powstało podczas ablucji – Izanagiego po jego powrocie z Yomotsukuni (lub Yominokuni – „Krainy Zmarłych”). Z kultem boga morza i oceanów Watatsumim związany jest mit
o synach Ninigiego – starszym, zwanym Hoderi (lub Hosuseri, znanym też pod imieniem Umisachi-hiko – „Książę-Szczęście Morza”), i młodszym, zwanym Hoori (lub Hohodemi, znanym też pod imieniem Yamasachi-hiko – „Książę-Szczęście Góry”). Wg legendy, bracia zamienili się rolami – Hoderi, który zajmował się łowieniem ryb, oddał haczyk na ryby Hooriemu, który w zamian oddał bratu swój łuk i strzały. Jednak bracia nie umieli radzić sobie z nowymi zajęciami, a Hoori zgubił nawet haczyk starszego brata. Hoderi bardzo się
zezłościł i domagał zwrotu zguby. Zrozpaczony Hoori poszedł się wypłakać nad morze. Wtedy objawił mu się starzec, który okazał się bogiem morza Watatsumim, i ofiarował pomoc Hooriemu. „Książę- -Szczęście Góry” spędził miłe chwile w pałacu Watatsumiego, poślubił jego córkę – księżniczkę Toyotama (zob. Tamayori) – i odzyskał zgubiony haczyk. Na pożegnanie otrzymał w darze od Watatsumiego cudowny klejnot, za pomocą którego panował odtąd nad odpływami i przypływami morza. Bóg morza Watatsumi czczony jest w jednej z najstarszych świątyń shintoistycznych w Japonii – w Sumiyoshi- -taisha koło Osaki.
ULL
W mit. Germanów pn. bóg-wojownik, najlepszy łucznik i narciarz, syn Sif z nieznanego ojca. Niektóre cechy upodabniają go do Tyra; istniał zwyczaj składania uroczystej przysięgi na pierścień U. Podczas przedłużającej się nieobecności Odyna przejął władzę po najwyższym bogu i poślubił Frigg. Wzywano go podczas pojedynków. ULLIKUMMI (huryc. Ulłikumme – „Niszczyciel Kummi” – świętego miasta Teszuba) – w teogonii hurycko-hetyckiej głucha i ślepa istota z diorytu o ludzkich kształtach zrodzona w wyniku zapłodnienia skały przez – Kumarbiego w celu podjęcia walki z Teszubem utraconą władzę nad wszechświatem. Tekst mitu o U. (Pieśń o U.) jest poważnie uszkodzony i zawiera wiele luk, stąd trudno o pewną rekonstrukcję sekwencji wydarzeń. Umieszczony na ramieniu giganta Ubelluriego U. rósł tak szybko, że dosięgnął nieba. Teszub stawił mu czoło nad morzem, lecz został pokonany. U. począł grozić bogom, iż zniszczy całą ludzkość. Wskutek interwencji bogów (zwłaszcza Ea) narzędziem kuruzzi (nóż?, piła?), którym niegdyś rozdzielono niebo i ziemię, okaleczono U., odcinając jego stopy od podłoża. Pomimo to U. nadal chełpił się, iż władzę nad wszechświatem zapisał mu ojciec Kumarbi. Walkę z Teszubem ostatecznie jednak przegrał, choć ten fragment tekstu mitu się nie zachował.
UKKO(NEN)
W mit. fińskiej najwyższe bóstwo pełniące przede wszystkim funkcję boga burzy i deszczu, małżonek – Rauni. U. darzył urodzajem, ale też pomagał położnicom, otwierając ich łona, tak jak otwierał niebo, by mógł spaść deszcz. Jego święto, mające charakter agrarny, obchodzono na wiosnę, składając ofiary w specjalnych kobiałkach z brzozowej kory i spożywając dużą ilość alkoholu.
UKU – w mit. estońskiej najwyższy bóg, odpowiednik fińskiego Ukko, czczony także pod innymi imionami. ULGEN (tur. Bai Ulgen – prawdopodobnie „Bardzo Wielki”, „Wyniosły”) – niebiańska najwyższa istota Turków ałtajskich, stwórca świata, odpowiadający turecko-mongolskiemu Tengri. Razem ze swoim oponentem Erlikiem stworzył człowieka i urządził świat, wprawiając niebo w ruch. Po zepchnięciu Erlika do podziemi wstąpił do najwyższego nieba, gdzie zasiada na złotym tronie (górze kosmicznej Ałtyn Tu) i przyjmuje największych szamanów korzystających z pomocy jego 9 dziewiczych córek. Nadal pomaga ludziom i opiekuje się nimi, posyła na ziemię swoich posłańców. On daje płodność ludziom i bydłu, obfite zbiory, włada piorunami. Spotyka się z Erlikiem na granicy światów, by ustalić losy każdego człowieka. Ma postać siwobrodego starca, jego 7 synów stało się opiekunami rodów ałtajskich.
