Kategoria: Jak rysować potwory
TENGRI, Tengeri (ałtaj. tangri, pierw. – „Niebo” później „Bóg”)
U ludów ałtajskich (Syberia i Azja Środk.) bóstwo niebiańskie. U Mongołów zwane Kok T. – „Błękitne Niebo”, jest obdarzonym mocą najwyższym duchem szamańskim, uosobieniem nieba fizycznego, władcą Górnego Świata i mężem Matki-Ziemi Etugen Eche. Zwany jasnym, wszechwiedzącym i odwiecznym. Jego synem i posłańcem na świat jest grom. T. stworzył cały świat i dzierży wyroki przeznaczenia. Jest wszechwiedzącym siewcą i strażnikiem porządku, jako swego ziemskiego przedstawiciela powoływał chana. Składano mu ofiarę z konia. Po zajęciu najwyższej pozycji przez bóstwo typu Ulgena słowem t. określa się wszystkich bogów niebiańskich, np.
99 t. buriacko-mongolskich pod wodzą Asarangi. Podobnie jak w przypadku – burchanów, swoich t. mają: piorun, wejście, kąt domu, granica, gniew, wojna, los, ogień itp. Por. Tian, – Num, – Numi-Tórum. TENGU (jap. „psy niebiańskie”) – bardzo popularne postaci folkloru japońskiego, bohaterowie wielu legend i baśni. Opisywane były w literaturze i przedstawiane w sztukach plastycznych od czasów średniowiecza. Postać t. wyobrażana jest jako demon o ciele przypominającym człowieka, o czerwonej twarzy i bardzo długim nosie. Na wizerunkach t. przeważnie trzyma w ręce wachlarz. W Japonii wierzy się, iż t. zamieszkują lasy i góry; przypisuje im się też, podobnie jak kappom, nadnaturalne siły.
TELLUS
W rei. rzymskiej presonifikacja Ziemi karmicielki. Znano ją też pod imieniem Terra Mater („Ziemia-Matka”) lub Dea Dia („Boska Bogini”) i utożsamiono z grecką – Gają. Była boginią ziemi i wegetacji. Czczono ją razem z jej partnerem Tellumo. Święta ku czci T., Fordicalia lub Fordicidia, obchodzono 15 kwietnia. Zabijano wówczas i palono na ołtarzu bogini (na Kapitolu) cielną krowę (forda) oraz proszono o błogosławieństwo. Kultem T. zajmowało się specjalne bractwo kapłańskie, Fratres Arvales (Bracia Polni), liczące 12 kapłanów. Pod koniec maja obchodzili oni święto T., podczas którego składali w ofierze jagnię oraz prosili o dobry urodzaj. TEMIDA (gr. Themis) – w rei. greckiej jedna z tytanid, córka Uranosa i Gai. Ze związku z Zeusem urodziła trzy hory i trzy mojry. Była boginią sprawiedliwości i praw. Przedstawiano ją z rogiem obfitości, wagą oraz opaską na oczach. Stąd powiedzenie „ślepa Temida” lub „ślepe prawo”. Miała świątynie w Tebach i Tana- grze. TENAMTONGYN (czukoc. „Stwórca”) – u Czukczy (Syberia) stwórca świata, siła (wagyrgyn) przepełniająca kosmos i utożsamiana z nim. Stworzył wszystkie istoty, ale przegapił zostawioną derkę, z której sam narodził się Kruk Kujkyl. Jego to posłał T., by wydłubał Słońce, Księżyc i gwiazdy z ukrycia. Sam bowiem nie ingeruje w stworzony przez siebie świat.
TELIPINU (hetyc. Telepinu, pierw, hatyc. Tali-p-inu)
W mit. hetyckiej i hatyckiej bóg wegetacji, mający jednocześnie wiele cech boga-burzy. U Hetytów jest zresztą jego synem (-+ Taru). Z fragmentarycznie zachowanych różnych wersji mitów o T. można zrekonstruować następującą jego historię. Z nie wyjaśnionych przyczyn (brak odpowiednich fragmentów tekstów) rozgniewany T. postanawia odejść. W furii nakłada prawy but na lewą, a lewy na prawą nogę. Skutki jego odejścia są natychmiast odczuwalne. Świat dotykają rozliczne klęski (susza, brak wegetacji i rozmnażania zwierząt hodowlanych, głód itp.). Bogowie postanowili odszukać T., ale nie było to łatwe. Wreszcie bogini matka ( Hannahanna) wysłała pszczołę, która odnalazła i użądleniem obudziła T., wywołując jego wściekłość. Aby uspokoić T., zsyłającego na kraj nowe nieszczęścia, bogowie odwołują się do magii. W wyniku zabiegów magicznych bogini-czarodziejki Kamrusepy T. zostaje oczyszczony z wściekłości i zła, wraca między bogów, dzięki czemu nieszczęścia zostają zażegnane. Wg innego mitu (T. i córka Aruny), T. uwolnił boga-Słońce uprowadzonego przez – Arunę i poślubił córkę Aruny. Mity o T. zachowały się w licznych wersjach w tekstach z XIV-XIII w. p.n.e. Należą one do szeroko rozpowszechnionych we wsch. części basenu Morza Śródziemnego mitów o bogu, który odszedł. TELJAWELIS (Teljavelis od lit.-łot. Kalvis – „Kowal”) – w mit. bałtyjskiej boski kowal, pomocnik Perkunasa. Wykuwał mu pioruny i pomagał w walce. Wykuł też sklepienie niebieskie oraz tarczę (obrączkę) Saule. Por. Ilmarinen, Dian Ceacht, Swarog.
TECCISTECATL
W rei. azteckiej bóg księżyca. Wszedł do ognia jako drugi (po Nanahua- tlu) i dlatego stał się Księżycem, a nie Słońcem.
TEFNUT (eg. Tfnwt) – egipska bogini prapoczątków, należąca do Enneady z Heliopolis. Pierwszy element żeński w świecie, córka Chepre, siostra i bliźniaczka Szu. Kojarzono ją z wilgocią i uważano za żeńską, pasywną i stabilizującą zasadę świata. Wyobrażano ją w postaci lwicy i najczęściej utożsamiano z – Sachmet, Bastet i Hathor, z którymi dzieliła liczne mity (ucieczka Oka Słonecznego, zniszczenie i ocalenie ludzkości. W sensie teologicznym uważano ją za identyczną z Maat, czyli Ładem Świata. TEJA (gr. Theia) – w rei. greckiej jedna z tytanid (zob. tytani), córka Uranosa i – Gai. Jej imię znaczy Boska. Ze związku z własnym bratem, Hyperionem, urodziła Heliosa (Słońce), Se- lene (Księżyc) i – Eos (Jutrzenkę). TELCHINOWIE (gr. Telchines) – w rei. greckiej demony z wyspy Rodos (lub Cypru), synowie Pontosa i Gai. Było ich 9. Posiadali moc czarodziejską i potrafili sprowadzać deszcz, grad i śnieg. Mogli przybierać dowolną postać, choć najczęściej przedstawiano ich jako istoty pół morskie i pół ziemne. Byli znakomitymi kowalami oraz twórcami pomysłu rzeźbienia posągów bogów.
