TELLUS

W rei. rzymskiej presonifikacja Ziemi karmicielki. Znano ją też pod imieniem Terra Mater („Ziemia-Matka”) lub Dea Dia („Boska Bogini”) i utożsamiono z grecką – Gają. Była boginią ziemi i wegetacji. Czczono ją razem z jej partnerem Tellumo. Święta ku czci T., Fordicalia lub Fordicidia, obchodzono 15 kwietnia. Zabijano wówczas i palono na ołtarzu bogini (na Kapitolu) cielną krowę (forda) oraz proszono o błogosławieństwo. Kultem T. zajmowało się specjalne bractwo kapłańskie, Fratres Arvales (Bracia Polni), liczące 12 kapłanów. Pod koniec maja obchodzili oni święto T., podczas którego składali w ofierze jagnię oraz prosili o dobry urodzaj. TEMIDA (gr. Themis) – w rei. greckiej jedna z tytanid, córka Uranosa i Gai. Ze związku z Zeusem urodziła trzy hory i trzy mojry. Była boginią sprawiedliwości i praw. Przedstawiano ją z rogiem obfitości, wagą oraz opaską na oczach. Stąd powiedzenie „ślepa Temida” lub „ślepe prawo”. Miała świątynie w Tebach i Tana- grze. TENAMTONGYN (czukoc. „Stwórca”) – u Czukczy (Syberia) stwórca świata, siła (wagyrgyn) przepełniająca kosmos i utożsamiana z nim. Stworzył wszystkie istoty, ale przegapił zostawioną derkę, z której sam narodził się Kruk Kujkyl. Jego to posłał T., by wydłubał Słońce, Księżyc i gwiazdy z ukrycia. Sam bowiem nie ingeruje w stworzony przez siebie świat.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

TELIPINU (hetyc. Telepinu, pierw, hatyc. Tali-p-inu)

W mit. hetyckiej i hatyckiej bóg wegetacji, mający jednocześnie wiele cech boga-burzy. U Hetytów jest zresztą jego synem (-+ Taru). Z fragmentarycznie zachowanych różnych wersji mitów o T. można zrekonstruować następującą jego historię. Z nie wyjaśnionych przyczyn (brak odpowiednich fragmentów tekstów) rozgniewany T. postanawia odejść. W furii nakłada prawy but na lewą, a lewy na prawą nogę. Skutki jego odejścia są natychmiast odczuwalne. Świat dotykają rozliczne klęski (susza, brak wegetacji i rozmnażania zwierząt hodowlanych, głód itp.). Bogowie postanowili odszukać T., ale nie było to łatwe. Wreszcie bogini matka ( Hannahanna) wysłała pszczołę, która odnalazła i użądleniem obudziła T., wywołując jego wściekłość. Aby uspokoić T., zsyłającego na kraj nowe nieszczęścia, bogowie odwołują się do magii. W wyniku zabiegów magicznych bogini-czarodziejki Kamrusepy T. zostaje oczyszczony z wściekłości i zła, wraca między bogów, dzięki czemu nieszczęścia zostają zażegnane. Wg innego mitu (T. i córka Aruny), T. uwolnił boga-Słońce uprowadzonego przez – Arunę i poślubił córkę Aruny. Mity o T. zachowały się w licznych wersjach w tekstach z XIV-XIII w. p.n.e. Należą one do szeroko rozpowszechnionych we wsch. części basenu Morza Śródziemnego mitów o bogu, który odszedł. TELJAWELIS (Teljavelis od lit.-łot. Kalvis – „Kowal”) – w mit. bałtyjskiej boski kowal, pomocnik Perkunasa. Wykuwał mu pioruny i pomagał w walce. Wykuł też sklepienie niebieskie oraz tarczę (obrączkę) Saule. Por. Ilmarinen, Dian Ceacht, Swarog.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

TECCISTECATL

W rei. azteckiej bóg księżyca. Wszedł do ognia jako drugi (po Nanahua- tlu) i dlatego stał się Księżycem, a nie Słońcem.
TEFNUT (eg. Tfnwt) – egipska bogini prapoczątków, należąca do Enneady z Heliopolis. Pierwszy element żeński w świecie, córka Chepre, siostra i bliźniaczka Szu. Kojarzono ją z wilgocią i uważano za żeńską, pasywną i stabilizującą zasadę świata. Wyobrażano ją w postaci lwicy i najczęściej utożsamiano z – Sachmet, Bastet i Hathor, z którymi dzieliła liczne mity (ucieczka Oka Słonecznego, zniszczenie i ocalenie ludzkości. W sensie teologicznym uważano ją za identyczną z Maat, czyli Ładem Świata. TEJA (gr. Theia) – w rei. greckiej jedna z tytanid (zob. tytani), córka Uranosa i – Gai. Jej imię znaczy Boska. Ze związku z własnym bratem, Hyperionem, urodziła Heliosa (Słońce), Se- lene (Księżyc) i – Eos (Jutrzenkę). TELCHINOWIE (gr. Telchines) – w rei. greckiej demony z wyspy Rodos (lub Cypru), synowie Pontosa i Gai. Było ich 9. Posiadali moc czarodziejską i potrafili sprowadzać deszcz, grad i śnieg. Mogli przybierać dowolną postać, choć najczęściej przedstawiano ich jako istoty pół morskie i pół ziemne. Byli znakomitymi kowalami oraz twórcami pomysłu rzeźbienia posągów bogów.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

TAWISKARON I IOSKEHA

„Odziany Lodem” lub „Podobny Krzemieniowi”, i Tiuskeha – „Latorośl Klonu”, irokeski Tawiskaron[gj – „Kryształ Lodu”, i Tehoronhiawakhon „Ten, Który Podtrzymuje Sklepienie Nieba”) – znana u ludów irokeskich (Ameryka Pn.) para bliźniaczych bóstw ( Bliźniacy Bogowie Wojny) tworzących świat, uosabiających twórczy i destruktywny pierwiastek w przyrodzie. Ioskeha narodził się jako pierwszy w naturalny sposób, Tawiskaron zaś, o krzemiennym ciele, zabił swą matkę, rodząc się z jej ramienia. T. i I. wędrowali po świecie, tworząc wszystkie żywe istoty. I. wcielał siły wegetacji, wiosny, stworzył zwierzęta, ptaki, przedmioty użyteczne dla człowieka i rzeźbę terenu: doliny, rzeki, lasy, walczył z potworami i olbrzymami. T., symbolizujący zimę, starał się utrudnić życie ludziom, tworzył huragany, dzikie zwierzęta i potwory, nietoperze, wykoślawiał też dzieła brata, przekrzywiał koryta rzek, tworzył wodospady i progi, ukradł też Słońce i Księżyc, zrobione z ciała i głowy ich matki, oraz zamknął zwierzęta w jaskini. I. z pomocą zwierząt zdołał je odzyskać. W końcu zaczęli walczyć o świat. T. został przegnany, a kiedy biegł, jego krew zmieniała się w krzemienie. Z jego ciała powstały Góry Skaliste, on sam zaś został władcą podziemnej krainy zmarłych. I. wydobył z brzucha olbrzymiej żaby wody, od żółwia kosmicznego dostał ogień i kukurydzę, po czym przekazał je ulepionym z gliny na podstawie swego odbicia w wodzie przodkom i został bóstwem opiekuńczym Huronów, Mohawków i Tuskarora.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn